John Bunyan Kimdir

Home » Genel » John Bunyan Kimdir
Genel Yorum Yapılmamış

John Bunyan Kimdir,John Bunyan Hakkında Bilgi

Bünyan, John (d. Kasım 1628, Elstow, Bedfordshire – ö. 31 Ağustos 1688, Londra, İngiltere), ünlü İngiliz papaz ve vaiz. Püri- ten bakış açısının en tipik örneğini oluşturan The Pilgrim’s Progressiva (1678; Hac Yolunda 1932, 1967/Mümin’in Yolculuğu, 1961) yazandır.

Aile mesleği olan lehimciliğe başlamak üzere küçük yaşta okuldan ayrıldı. Bir yandan popüler serüven masalları öbür yandan da yalın dinsel öğütler, aile ortamındaki ahlaki konuşmalar, Tanrı’nın yol göstericiliğine ilişkin kitaplar, özellikle John Foxe’un ürkütücü ağaç basma resimlerle süslenmiş. Book of Martyrs’i (Şehitler Kitabı) gibi İngiliz Püriten halk edebiyatının örnekleri Bünyan’ı etkiledi. Dar bir dindarlık anlayışı içinde değil, kırsal kesimin kültür ve gelenek birikiminden beslenerek yetişmişti.

Haziran 1644′te annesi, temmuzda da küçük kız kardeşi Margaret öldü. Bu sırada Iç Savaş çıktı; kasımda askere alınan Bünyan Parlamento’ya bağlı bir birlikle Newport Pagnell’deki garnizona gönderildi. Bünyan’ın askerlik görevi olaysız geçti. Bu dönemde, Cromwell ordusundaki düzen karşıtı mezheplerin çalkantılı dinsel deneyimlerini, askeri rahipleri, Quaker’lan, Seeker’lar ve Ranter’lar gibi bireysel vicdan dışında her türlü otoriteyi sorgulamaya başlayan toplulukları tamdı. Cromwell ve en yoksul askerleri tarafından da benimsenen temel Püriten görüşleri öğrenme olanağı buldu. Püritenler, dinsel doğrulara ulaşmanın, kişiye karşılıksız bağışlanmış Tann kayrasına dayanan, her türlü toplumsal örgütlenmeyi yadsıyan yorulmak bilmez bir arayışı gerektirdiğine inanıyorlardı.

Bünyan ordudan terhis edildikten sonra evlendi. Grace Abounding to the Chief of Sinners’ da (1666; Günahkârlann En Büyüğüne Bağışlanan Tanrı Kayrası) adlı öz- yaşam öyküsünde anlattığına göre, dindar bir aileden gelen kansı, çeyiz olarak Protestan görüşleri savunan iki kitap getirmişti. Bunlardan biri Arthur Dent’in The Plain Man’s PathWay to Heaven (Sade İnsan İçin Cennetin Yolu) öbürü Lewis Bayly’nin The Practice of Piety (Dindann Görevleri) idi. Bünyan bu yapıtlardan dinsel kitapların kullandıkları dil ile ilgili bilgiler edindi. Kör doğan ilk çocuğu Mary Temmuz 1650′de vaftiz oldu. 1658′de ölen ilk karısından, Elizabeth, John ve Thomas adlı üç çocuğu daha oldu. Bünyan’ın Hıristiyan inancına bağlanması 1650-55 arasında adım adım gerçekleşti. Önceleri sırf  kuralları yerine getirmek üzere düzenli biçimde kiliseye giden Bünyan, daha sonra kendi iç dünyasına yönelmeye başladı. Bunu izleyen birkaç yıl, manevi bir çaresizlik duygusu içinde geçti. Ruhsal gereksinmelerinin karşılığını sonunda Kalvencilikte buldu. İngiltere Kilisesi’nden ayrılma yarılılarının oluşturduğu Bedford Kilisesi ve onun dinamik önderi John Gifford ile kurduğu ilişkiden büyük destek gördü. 1655′te kilisenin tam üyesi oldu.

 

Bünyan çok geçmeden bir vaiz olarak yeteneklerini kanıtladı. 1655-60 arasında başlıca uğraşı, ilk Quaker’lar ile yürütülen tartışmalara katılmak oldu. Some Gospel Truths Opened (1656; İncil’deki Bazı Gerçekler) ve A Vindication of Some Gospel Truths Opened (1657; İncil’deki Bazı Gerçeklerin Doğrulanması) adlı ilk kitaplarında da bu tartışmayı sürdürdü. Quaker’lar ve kilisenin herkese açık olduğunu savunan Baptistler, tüccar ve zanaatçıları kazanmak için birbirleriyle çekişiyorlardı. Sınıfsal tutum, Tanrı’nın karşılıksız kayrası yoluyla kurtuluş anlayışını vurgulama ve dünya ile bağlantıları koparma konularında birbirine benzeyen bu mezhepler, Quaker’ların iç aydınlık öğretisi konusunda birbirlerinden ayrılmaktaydılar. İnancını, Tanrı ve insan dünyaları arasında çekilmiş kesin bir sınıra dayandıran Bünyan kısa bir süre içinde Baptistlerin önderlerinden biri olarak tanınmaya başlandı. II. Charles’la başlayan Restorasyon hareketi, ayrı kiliselerin ibadet özgürlüğünden yararlandığı ve yönetim politikasını bir ölçüde etkilediği dönemi sona erdirdi. Bünyan 12 Kasım 1660′ta Güney Bedfordshire’ daki Aşağı SamselFda yerel bir yargıcın karşısına çıkarıldı ve Elizabeth döneminden kalma eski bir yasaya dayanılarak İngiltere Kilisesi’nin kurallarıyla bağdaşmayan bir ayin biçimini benimsemekle suçlandı. Suçu yinelemeyeceğine ilişkin söz vermeyi reddettiğinden, Ocak 1661′de mahkûm edilerek hapse atıldı. 1659′da evlendiği ikinci karısının girişimlerine karşın 12 yıl hapiste kaldı. 17. yüzyıl sonlarında Grace Abounding’ın ilk baskılarına eklenen bir yaşam öyküsünde Bünyan’ın hapisteyken ailesinin geçim sıkıntısını hafifletmek için dantel yaparak sattığı anlatılır. Hapishane yönetiminin yumuşak tutumu sayesinde arasıra dışarı çıkarak dostları ile ailesini görme ve toplantılarda konuşma olanağını buldu. Tinsel içerikli öz yaşam öyküsü Grace Abounding’i bu tutukluluk döneminde yazıp yayımladı. Bir sonraki yapıtı The Pilgrim’s Progress’te daha yaratıcı ve canlı bir üslup kullandı.

Mart 1672′de II. Charles’ın çıkarttığı Hoşgörü Bildirgesi’nden yararlanarak hapisten çıktı. Ocakta Bedford cemaatinin papazlığına seçilmişti; mayısta da Bedfordshire ve çevresinde İngiltere Kilisesi’ne karşı olan 25 papazla birlikte vaaz verme izni aldı. Baskıların yeniden başlamasıyla Bünyan yasa dışı vaizlik yaptığı gerekçesiyle tutuklandı. 1677′nin başlarında altı aydan fazla sürmediği anlaşılan bu .ikinci tutukluluğu konusunda fazla bilgi yoktur. Ama Şubat 1678′de yayımlanan The Pilgrim’s Progress’ in yazımına ikinci değil, ilk tutukluluk döneminde başlamış olmalıdır. Alegorinin ilk bölümünde Christian (Mümin) tehlikeleri ve şaşırtmacaları aşarak Kutsal Şehir’e bir ölüm-kalım yolculuğu yapar. Kişisel deneyimleri öyküde somut kişilere ve varlıklara dönüştürülür: Gösterişli züppe Worldly Wiseman (Dünya Âlimi), Şeytan Apollyon, Vanity Fair (Batıl Sergisi), The Valley of the Shadow of Death (Ölüm Gölgesi Vadisi), kendini beğenmiş genç Ignorance (Cahil), hacıların Ölüm Irmağı’nı son kez geçmeden önce dinlendikleri Delectable Mountains (Safa Dağları) gibi. Toplumun bütün kesimlerinde hemen benimsenen kitap, bilime dayalı çağdaş eğitimin farklılık yaratıcı etkilerinin ortaya çıkmasından önceki dönemde, sıradan insanların yakın olduğu halk edebiyatının belki de son büyük yapıtıydı.

Bünyan bu arada Bedford cemaatinin ve Doğu Anglia’daki birçok bağlantılı kilisenin gereksinimleriyle de ilgilendi. Edebiyat alanındaki saygınlığına bağlı olarak ününün artması üzerine, Londra’daki Kongregas- yon kiliselerinde de vaaz vermeye başladı. 1672-73 yıllarında açık mezhep ilkelerine karşı çıkan William Kiffin ve Londralı öteki Baptistler ile çatışmaya girdi. Bu dönemde yayımlanan The Life and Death of Mr. Badman (1680; Bay Kötü Adamın Yaşamı ve Ölümü) kitabı bir alegoriden çok gerçekçi bir roman niteliğindedir. Romanda Püri- tenlerin, baskı çağının ardından yerleştikleri ve kentli orta sınıf olarak toplumda bir yer edinmeye başladıkları dönemde para ve evlilik sorunlarını ele alır. Bünyan’ın ikinci alegorisi The Holy War (1682; Kutsal Savaş) dikkatle işlenmiş epik bir yapıya sahiptir. Buna karşılık The Pilgrim’s Progress’in içe dönük, kendiliğinden tonundan yoksundur. Bu öyküde şeytanın orduları Mansoul (İnsan Ruhu) kentini kuşatır; Emanuel’in ordusu kenti kurtarırsa da, yönetimi, şeytani saldırı ve fesatlarla alttan alta çökertilir. Bünyan burada birkaç düzlemde eğretilemeye başvurmuştur. Bireysel ruhun dini kabul etmesini ve kaçışlarını yansıtmanın yanı sıra, İlk Günah’tan başlayarak Kefa- ret’ten Kıyamet’e değin insanoğlunun başından geçenleri anlatır.

Eğretilemenin ayrıca, II. Charles döneminde İngiltere Kilisesi’ne karşı olanların uğradığı zulme ilişkin tarihsel bir düzlemi de vardır. Bünyan The Pilgrim’s Progress’in 1684′te yayımlanan ikinci bölümünde Christian’ın karısı Christiana’nın, çocuklarıyla yaptığı hac yolculuğunu anlatır. Bu kitapta Hıristiyan yaşamı ilk bölüme göre daha toplumsal ve mizahlı bir yaklaşımla ele alınır. Kitabın hacıların Ölüm Irmağı’nı geçmeye çağrılmasına ilişkin büyük sonuç bölümü, belki de Bünyan’ın yazdığı en güzel, en incelikli parçasıdır.

Bünyan, papazlık görevinin gerektirdiği sorumluluklara karşın, yaşamının son 10 yılı içinde öğreti ve tartışmalara ilişkin çok sayıda kitap yayımlamaya zaman buldu. Aynca dinsel öğütler biçiminde kaba, ama ustalıklı koşuklar da yazdı. Son kitapları içinde en ilginç olanlarından biri de çocuklar için yazdığı A Book for Boys and Girls (1686; Erkek ve Kız Çocuklar İçin Bir Kitap) adlı yapıtıdır. Yapıt simgesel resimleri yorumlamaya yarayan şiirlerden oluşur. İngiltere Kilisesi’ne karşı olanların yeniden baskı görmeye başladığı II. James döneminde, ailesini korumak için bütün mülkünü Aralık 1685′te karısına bıraktı. James’in Katolikler için hoşgörü elde etmek amacıyla İngiltere Kilisesi’ne karşıt Protestanları kazanmaya çalıştığı sırada kralın temsilcisi Lord Aylesbury Bünyan’a resmi bir görev önerdi ama Bünyan öneriyi kabul etmedi. Öte yandan yeniden düzenlenen Bedford birliğinde kendi kilisesine bağlı üyelerin yer almasını sağladı. 1688′de, bir vaaz gezisinden sonra Londra’da öldü. İngiltere Kilisesi’ne karşı olanların geleneksel mezarlığı Bunhill Fields’a gömüldü. Dinsel inancın zayıfladığı ve eğitim kitaplarının yaygınlaştığı 19. yüzyıla değin Bünyan’ın yapıtları Kitabı Mukaddes gibi her Ingilizin evinde bulunan ve sıradan her okuyucunun tanıdığı kitaplar olarak kaldı. Ama Swift ve Johnson’un onun büyüklüğünü kabul etmelerine karşın, edebi değer açısından 18. yüzyıl boyunca yüksek edebiyat çevrelerinin ilgi alanına girmedi. Romantik akımın ardından ise doğuştan dehanın örneği sayılarak Homeros ve Robert Burns ile aynı sırada yer aldı. 20. yüzyılda yapılan bilimsel araştırmalar Bünyan’ın düzyazı vaaz geleneğinden ve yazmaya başladığı sırada oldukça gelişmiş olan Püriten edebi yazı türlerinden ne ölçüde yararlandığının daha iyi görülmesini sağlamıştır.john-bunyan

LEAVE A COMMENT